Rehabilitacja neurologiczna - na czym polega i kiedy warto ją rozpocząć?

Czym jest rehabilitacja neurologiczna?

Rehabilitacja neurologiczna to proces usprawniania osób, u których zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego wpływają na sposób poruszania się, kontrolę ruchu, równowagę, koordynację, napięcie mięśniowe lub samodzielność.

Może dotyczyć zarówno osób po nagłym zdarzeniu neurologicznym, jak i pacjentów z przewlekłymi lub postępującymi chorobami układu nerwowego.

W zależności od sytuacji pacjenta celem terapii może być między innymi:

• poprawa jakości i bezpieczeństwa chodu,
• zwiększenie samodzielności podczas codziennych czynności,
• poprawa równowagi i kontroli posturalnej,
• poprawa koordynacji ruchowej,
• zwiększenie możliwości wykonywania ruchów celowych,
• ograniczenie skutków unieruchomienia,
• poprawa sprawności kończyn,
• zwiększenie tolerancji wysiłku,
• nauka bezpiecznego przemieszczania się i korzystania z pomocy ortopedycznych,
• utrzymanie możliwie wysokiego poziomu funkcjonowania.

Zakres terapii zawsze powinien wynikać z indywidualnego stanu funkcjonalnego pacjenta.

Kiedy potrzebna jest rehabilitacja neurologiczna?

Rehabilitacja neurologiczna może być elementem postępowania u osób po różnych zdarzeniach i w przebiegu wielu chorób neurologicznych.

Dotyczy między innymi pacjentów:

• po udarze mózgu,
• po urazach ośrodkowego układu nerwowego,
• ze stwardnieniem rozsianym,
• z chorobą Parkinsona,
• z chorobami neurodegeneracyjnymi,
• z następstwami urazów mózgu lub rdzenia kręgowego,
• z zaburzeniami równowagi i chodu pochodzenia neurologicznego,
• z ograniczeniem samodzielności wynikającym z choroby neurologicznej.

Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z takim rozpoznaniem potrzebuje dokładnie takiej samej terapii.

To rozpoznanie jest punktem wyjścia. Dopiero ocena funkcjonalna pozwala określić, jakie trudności rzeczywiście występują i nad czym warto pracować.

Przeczytaj również: Rehabilitacja po udarze mózgu – kiedy rozpocząć i jak wyznaczyć cele?

Dlaczego sama diagnoza medyczna nie wystarcza?

Dwie osoby z tym samym rozpoznaniem neurologicznym mogą funkcjonować zupełnie inaczej.

Jedna osoba może samodzielnie chodzić, ale mieć problem z równowagą. Inna może wymagać pomocy podczas transferu z łóżka na wózek. Jeszcze inna może mieć przede wszystkim trudności z kontrolą kończyny górnej, wykonywaniem precyzyjnych ruchów albo czynnościami dnia codziennego.

Dlatego w fizjoterapii neurologicznej ważne jest nie tylko to, jaką chorobę ma pacjent, ale również:

• co potrafi zrobić samodzielnie,
• czego nie jest w stanie wykonać,
• w jakich sytuacjach traci stabilność,
• jak porusza się w przestrzeni,
• jak reaguje na wysiłek,
• jakie ma ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu,
• jakie są jego możliwości i cele.

To właśnie różnica pomiędzy samym rozpoznaniem a oceną funkcjonalną.

Przeczytaj również: diagnoza medyczna a funkcjonalna.

Jak wygląda pierwsza wizyta fizjoterapeuty neurologicznego?

Fizjoterapia neurologiczna Kraków / Wieliczka — ocena funkcjonalna

Pierwsza wizyta nie powinna sprowadzać się do rozpoczęcia przypadkowego zestawu ćwiczeń.

Najpierw fizjoterapeuta zbiera informacje dotyczące stanu zdrowia, dotychczasowego leczenia i aktualnego funkcjonowania pacjenta.

Następnie ocenia między innymi sposób wykonywania ruchów, kontrolę posturalną, równowagę, lokomocję oraz czynności istotne z punktu widzenia codziennego życia.

Na tej podstawie można określić najważniejsze problemy funkcjonalne oraz ustalić cele terapii.

W zależności od stanu pacjenta ocena może dotyczyć między innymi:

• siadania i wstawania,
• transferów,
• chodu,
• równowagi,
• kontroli tułowia,
• pracy kończyn górnych i dolnych,
• koordynacji,
• tolerancji wysiłku,
• samodzielności podczas podstawowych czynności.

Dopiero wtedy można zaplanować postępowanie odpowiednie dla konkretnej osoby.

Czy rehabilitację neurologiczną można prowadzić w domu?

Rehabilitacja w domu — codzienne środowisko pacjenta

Tak. W przypadku części pacjentów fizjoterapia neurologiczna w warunkach domowych może być szczególnie uzasadniona.

Dotyczy to zwłaszcza osób, dla których dotarcie do gabinetu jest trudne ze względu na ograniczoną mobilność, znaczny poziom niesamodzielności albo problemy z bezpiecznym przemieszczaniem się.

Terapia w domu ma dodatkową zaletę: fizjoterapeuta może ocenić pacjenta w środowisku, w którym rzeczywiście funkcjonuje.

Można wtedy zwrócić uwagę nie tylko na sam ruch podczas terapii, ale również na sposób poruszania się po mieszkaniu, wykonywanie transferów, korzystanie ze sprzętu pomocniczego czy wykonywanie konkretnych czynności dnia codziennego.

W Valeris fizjoterapia domowa jest prowadzona na terenie Krakowa, Wieliczki i okolic.

Czy rehabilitacja neurologiczna powinna wyglądać tak samo u każdego pacjenta?

Rehabilitacja po udarze — indywidualne cele

Nie.

To jeden z najważniejszych powodów, dla których gotowe zestawy ćwiczeń znalezione w internecie nie powinny zastępować indywidualnej oceny fizjoterapeutycznej.

Program terapii powinien uwzględniać między innymi:

• rodzaj i następstwa choroby,
• aktualny stan funkcjonalny,
• możliwości ruchowe,
• poziom samodzielności,
• bezpieczeństwo wykonywania poszczególnych zadań,
• tolerancję wysiłku,
• cele pacjenta,
• warunki środowiskowe.

Innego postępowania może wymagać osoba, która chce odzyskać samodzielny chód po udarze, a innego pacjent z postępującą chorobą neurologiczną, u którego głównym celem jest utrzymanie możliwie wysokiego poziomu samodzielności i bezpieczeństwa.

Jak długo trwa rehabilitacja neurologiczna?

Nie ma jednej odpowiedzi.

Czas trwania terapii zależy między innymi od rodzaju problemu neurologicznego, jego następstw, aktualnego poziomu funkcjonowania, możliwości pacjenta oraz założonych celów.

Ważniejsza od z góry ustalonej liczby wizyt jest regularna ocena tego, czy przyjęte cele są nadal aktualne i czy zastosowane postępowanie przynosi oczekiwane zmiany.

Rehabilitacja nie powinna być procesem wykonywanym automatycznie według jednego schematu.

Jeżeli stan pacjenta się zmienia, zmienić może się również cel i sposób prowadzenia terapii.

Skąd wiadomo, że rehabilitacja neurologiczna przynosi efekty?

Postęp nie zawsze oznacza, że pacjent nagle zaczyna wykonywać zupełnie nową czynność.

Czasami poprawa oznacza:

• bezpieczniejsze wykonywanie transferu,
• mniejszą potrzebę pomocy drugiej osoby,
• lepszą kontrolę tułowia,
• większą stabilność podczas stania,
• poprawę jakości chodu,
• możliwość wykonania większej liczby powtórzeń,
• mniejsze zmęczenie podczas codziennych aktywności,
• większą samodzielność w domu.

Dlatego postępy warto oceniać w odniesieniu do wcześniej ustalonych celów, a nie wyłącznie na podstawie subiektywnego wrażenia.

Jeżeli postęp jest niewystarczający, fizjoterapeuta powinien zastanowić się, czy konieczna jest modyfikacja planu terapii.

Przeczytaj również, kiedy zmienić plan rehabilitacji.

Czy warto rozpocząć rehabilitację neurologiczną później, jeśli od zachorowania minęło dużo czasu?

Samo upływanie czasu nie oznacza automatycznie, że fizjoterapia przestaje mieć sens.

Możliwości terapii zależą jednak od rodzaju schorzenia, aktualnego stanu pacjenta, jego potencjału funkcjonalnego oraz celu, który chcemy osiągnąć.

W przypadku pacjentów przewlekłych celem nie zawsze będzie odzyskanie funkcji utraconej wiele lat wcześniej.

Czasami ważniejsze jest utrzymanie obecnego poziomu samodzielności, poprawa bezpieczeństwa, ograniczenie skutków unieruchomienia, ułatwienie codziennego funkcjonowania albo dostosowanie środowiska do aktualnych możliwości pacjenta.

Dlatego również w przypadku wieloletnich problemów neurologicznych warto rozpocząć od rzetelnej oceny funkcjonalnej.

Rehabilitacja neurologiczna w Krakowie i Wieliczce - jak wygląda podejście Valeris?

W Valeris nie rozpoczynamy terapii od założenia, że każdy pacjent potrzebuje tego samego zestawu ćwiczeń.

Punktem wyjścia jest ocena funkcjonalna, określenie najważniejszych problemów oraz ustalenie realnych celów terapii.

Następnie dobierane jest postępowanie odpowiadające możliwościom pacjenta i jego sytuacji życiowej.

W trakcie rehabilitacji obserwujemy reakcję organizmu, oceniamy postępy i w razie potrzeby modyfikujemy plan.

Tak rozumiana fizjoterapia neurologiczna ma służyć nie tylko poprawie parametrów ruchowych, ale przede wszystkim możliwie najlepszemu funkcjonowaniu człowieka w jego codziennym życiu.

Kiedy warto skonsultować się z fizjoterapeutą neurologicznym?

Warto rozważyć konsultację, jeżeli u Ciebie lub bliskiej osoby pojawiły się:

• trudności z chodzeniem,
• problemy z utrzymaniem równowagi,
• częste utraty stabilności lub upadki,
• trudności ze wstawaniem i siadaniem,
• ograniczenie samodzielności,
• problemy z wykonywaniem codziennych czynności,
• następstwa udaru lub urazu neurologicznego,
• postępujące ograniczenia związane z chorobą neurologiczną,
• trudności w bezpiecznym poruszaniu się po domu.

Nie trzeba jednak samodzielnie określać, jaki rodzaj terapii będzie odpowiedni.

Rolą fizjoterapeuty jest najpierw ocenić aktualny stan funkcjonalny, a następnie określić, jakie postępowanie może być zasadne.